İdare hukuku, devlet ve diğer kamu kurumlarının işlem ve eylemlerini, bunların denetimini ve bireylerin idareye karşı sahip olduğu hakları düzenler. İdarenin her işlemi yargı denetimine tabidir; hukuka aykırı bir işlemle karşılaşan kişi idari yargıya başvurabilir.
Ankara idare avukatı olarak iptal ve tam yargı davaları, memur disiplin soruşturmaları, imar uyuşmazlıkları ve kamulaştırma süreçlerinde hukuki danışmanlık ve dava takibi hizmeti sunuyoruz.
İdari davalarda süre — en kritik konu
İdari yargıda süreler hak düşürücüdür. Süre kaçırıldığında dava esasa girilmeden reddedilir; bu nedenle idare hukukunda ilk bakılması gereken konu süredir.
- İdare mahkemeleri ve Danıştay: Altmış gün
- Vergi mahkemeleri: Otuz gün
Süre, yazılı bildirimin yapıldığı tarihi izleyen günden başlar. İşlemin ilanı gereken hâllerde ilan tarihini izleyen günden itibaren işler.
İdari başvuru süreyi durdurur
Dava açma süresi içinde üst makama, üst makam yoksa işlemi yapan makama başvurularak işlemin geri alınması, kaldırılması veya değiştirilmesi istenebilir. Bu başvuru işlemeye başlamış olan dava açma süresini durdurur. İdare altmış gün içinde cevap vermezse istek reddedilmiş sayılır ve süre kaldığı yerden işlemeye devam eder.
İptal davası
İdari işlemin hukuka aykırı olduğu gerekçesiyle iptalini istemek için açılır. İşlem şu beş yönden denetlenir:
- Yetki: İşlemi yapan makam yetkili mi?
- Şekil: Öngörülen usule uyulmuş mu?
- Sebep: İşlemin dayandığı olgu gerçek ve hukuka uygun mu?
- Konu: İşlemin doğurduğu sonuç hukuka uygun mu?
- Maksat: İşlem kamu yararı amacıyla mı yapılmış?
İptal kararı geçmişe etkilidir; işlem hiç yapılmamış gibi sonuç doğurur.
Yürütmenin durdurulması
İptal davası açılması işlemin uygulanmasını kendiliğinden durdurmaz. İşlemin uygulanması hâlinde telafisi güç veya imkânsız zararlar doğacaksa ve işlem açıkça hukuka aykırıysa, mahkemeden yürütmenin durdurulması istenebilir.
Tam yargı davası
İdarenin işlem veya eyleminden doğan kişisel bir hakkın ihlali hâlinde zararın tazmini için açılır. İptal davasıyla birlikte veya iptal kararından sonra ayrıca açılabilir.
Maddi zararların yanında manevi tazminat da istenebilir. İdarenin hizmet kusuru bulunmasa dahi, kusursuz sorumluluk ilkeleri uyarınca tazminata hükmedilebildiği hâller vardır.
Memur disiplin cezaları
Kamu görevlileri hakkında uyarma, kınama, aylıktan kesme, kademe ilerlemesinin durdurulması ve devlet memurluğundan çıkarma cezaları uygulanabilir. Disiplin soruşturmasında savunma hakkı tanınması zorunludur; savunma alınmadan verilen ceza usul yönünden hukuka aykırıdır.
Disiplin cezalarına karşı önce idari itiraz yolu, ardından iptal davası açılabilir. Devlet memurluğundan çıkarma cezası doğrudan yargı denetimine tabidir.
İmar uyuşmazlıkları
İmar planları, yapı ruhsatının reddi, yıkım kararları ve imar para cezaları idari yargının konusudur. İmar planlarına karşı askı süresi içinde itiraz edilmesi, itirazın reddi hâlinde ise dava açılması gerekir.
Kamulaştırma ve kamulaştırmasız el atma
İdare, kamu yararı gerektirdiğinde özel mülkiyetteki taşınmazı bedelini ödeyerek kamulaştırabilir. Taşınmaz maliki, kamulaştırma işlemine karşı iptal davası açabileceği gibi belirlenen bedele de itiraz edebilir.
İdare, usulüne uygun kamulaştırma yapmadan taşınmaza fiilen el atmışsa veya imar planıyla taşınmazı kullanılamaz hâle getirmişse kamulaştırmasız el atma söz konusu olur. Bu durumda malik bedelin ödenmesini talep edebilir.
Sıkça karşılaşılan sorular
İdareye başvurmadan doğrudan dava açabilir miyim?
Kural olarak evet; idari işleme karşı doğrudan iptal davası açılabilir. Ancak bazı özel kanunlarda zorunlu idari başvuru öngörülmüştür, bu hâllerde başvuru yapılmadan açılan dava reddedilir.
Dava açma süresini kaçırdım, ne yapabilirim?
Süre hak düşürücü olduğundan kural olarak dava reddedilir. Ancak sürekli etki doğuran işlemlerde veya düzenleyici işlemin uygulanması üzerine yeni bir dava hakkı doğabilir. Somut durumun değerlendirilmesi gerekir.