Miras hukuku, bir kişinin ölümü hâlinde geride bıraktığı malvarlığının kimlere, hangi oranlarda ve nasıl geçeceğini düzenleyen hukuk dalıdır. Türk Medeni Kanunu'nun 495 ve devamı maddelerinde düzenlenen bu alan, aile içi uyuşmazlıkların en sık yaşandığı konuların başında gelir.
Ankara miras avukatı olarak veraset ilamının alınmasından mirasın paylaşımına, mirastan mal kaçırma iddialarından saklı payın korunmasına kadar tüm süreçlerde hukuki danışmanlık ve dava takibi hizmeti sunuyoruz.
Yasal mirasçılar kimlerdir?
Türk Medeni Kanunu zümre (derece) sistemini benimsemiştir. Bir üst zümrede mirasçı varsa alt zümre mirastan pay alamaz:
- Birinci zümre: Mirasbırakanın altsoyu, yani çocukları ve onların çocukları.
- İkinci zümre: Mirasbırakanın ana ve babası ile onların altsoyu (kardeşler).
- Üçüncü zümre: Büyük ana ve büyük baba ile onların altsoyu.
Sağ kalan eş her zümreyle birlikte mirasçı olur; payı hangi zümreyle mirasçı olduğuna göre değişir. Altsoyla birlikte mirasın dörtte birini, ana-baba zümresiyle birlikte yarısını, büyük ana-baba zümresiyle birlikte dörtte üçünü alır. Hiçbiri yoksa mirasın tamamı sağ kalan eşe kalır.
Saklı pay nedir?
Mirasbırakan, malvarlığının tamamı üzerinde serbestçe tasarruf edemez. Kanun bazı mirasçılara dokunulamayan bir pay tanımıştır; buna saklı pay denir. 2007 yılında yapılan değişiklikle kardeşlerin saklı payı kaldırılmıştır.
- Altsoy: Yasal miras payının yarısı
- Ana ve baba: Yasal miras payının dörtte biri
- Sağ kalan eş: Altsoy veya ana-baba zümresiyle mirasçıysa yasal payının tamamı, diğer hâllerde dörtte üçü
Tenkis davası
Mirasbırakan sağlığında yaptığı bağışlar veya ölüme bağlı tasarruflarla saklı payı ihlal etmişse, saklı paylı mirasçılar tenkis davası açarak payını tamamlatabilir. Dava, saklı payın ihlal edildiğinin öğrenilmesinden itibaren bir yıl ve her hâlde mirasın açılmasından itibaren on yıl içinde açılmalıdır.
Mirastan mal kaçırma (muris muvazaası)
Uygulamada en sık karşılaşılan uyuşmazlıklardan biri, mirasbırakanın bazı mirasçılarından mal kaçırmak amacıyla taşınmazını satış gibi göstererek bir başkasına devretmesidir. Görünürdeki işlem satış, gerçek işlem ise bağıştır.
Yargıtay İçtihadı Birleştirme Kararı uyarınca bu tür işlemler muvazaa nedeniyle geçersiz sayılır. Muris muvazaasına dayalı tapu iptali ve tescil davasında zamanaşımı işlemez; dava her zaman açılabilir. Bu yönüyle tenkis davasından ayrılır.
Mirasın reddi
Miras, borçlarıyla birlikte geçer. Mirasbırakanın borcu malvarlığından fazlaysa mirasçılar mirası reddedebilir. Ret süresi, mirasçılığı öğrenmeden itibaren üç aydır ve hak düşürücü niteliktedir.
Mirasbırakanın ödemeden aczi ölüm tarihinde açıkça belli veya resmen tespit edilmişse miras reddedilmiş sayılır. Bu durumda ayrıca ret beyanında bulunmaya gerek kalmaz; ancak uygulamada mirasın hükmen reddi davası açılması güvenli yoldur.
Veraset ilamı (mirasçılık belgesi)
Mirasçıların kim olduğunu ve paylarını gösteren belgedir. Sulh hukuk mahkemesinden veya noterden alınabilir. Yabancılık unsuru bulunan, mirasçılık sıfatı çekişmeli olan veya nüfus kayıtlarından mirasçılığın tespit edilemediği durumlarda yalnızca mahkeme verebilir.
Mirasın paylaşımı
Mirasçılar terekeyi anlaşarak paylaşabilir. Anlaşma sağlanamazsa mirasın paylaşılması (ortaklığın giderilmesi) davası açılır. Mahkeme, malın aynen bölünmesine ya da mümkün değilse satılarak bedelinin paylaştırılmasına karar verir.
Miras taksim sözleşmesi
Mirasçılar paylaşımı yazılı bir sözleşmeyle de yapabilir. Taşınmaz söz konusuysa sözleşmenin yazılı şekilde yapılması ve tüm mirasçıların katılımı gerekir.
Vasiyetname
Mirasbırakan, ölümünden sonra hüküm doğuracak tasarruflarını vasiyetname ile düzenleyebilir. Türk Medeni Kanunu üç şekil öngörür: resmî vasiyetname (noter huzurunda), el yazılı vasiyetname (baştan sona el yazısıyla, tarihli ve imzalı) ve olağanüstü hâllerde sözlü vasiyetname.
Şekil şartlarına uyulmaması vasiyetnamenin iptali sebebidir. İptal davası, iptal sebebinin öğrenilmesinden itibaren bir yıl içinde açılmalıdır.
Sıkça karşılaşılan sorular
Mirasçılık belgesi olmadan işlem yapılabilir mi?
Tapu, banka ve vergi işlemlerinin çoğunda mirasçılık belgesi istenir. Bu nedenle paylaşımdan önce veraset ilamının alınması gerekir.
Mirasbırakanın borçlarından sorumlu muyum?
Mirası kayıtsız şartsız kabul eden mirasçı, mirasbırakanın borçlarından kişisel malvarlığıyla da sorumlu olur. Bu nedenle tereke borca batıksa üç aylık ret süresinin kaçırılmaması önemlidir.